Een accuraat histogram voor RAW

Het histogram op de camera is een uitstekend hulpmiddel om de belichting te controleren. Zelf hecht ik weinig waarde aan de weergave van een foto op het LCD scherm, maar het histogram gebruik ik altijd om m’n belichting te controleren en eventueel aan te passen. Wat niet iedereen weet is dat wanneer je in RAW schiet het histogram geen accurate weergave geeft van de belichting.

 

Zelf maak ik regelmatig gebruik van de techniek Rechts Belichten (Expose To The Right, kortweg ETTR). Een uitgebreid artikel over ETTR kun je lezen op Luminous Landscape, maar in het kort komt het er op neer dat de meeste digitale data waaruit een digitale foto bestaat zich aan de rechterkant van het histogram bevindt (de kant van de hooglichten). De truc is om doormiddel van belichtingscompensatie de belichting zo aan te passen dat de data naar de rechterkant van het histogram verschuift, zonder dat er sprake is van overbelichting (clipping). RAW bestanden die naar rechts belicht zijn bevatten meer digitale data en dat geeft meer speelruimte tijdens de nabewerking. Ze bestaan vaak alleen uit middentonen en hooglichten en zien er in de RAW editor "te licht" uit. Na het terugbrengen van de belichting in de editor blijkt dat vooral de donkere delen van de foto profiteren van ETTR doordat minder ruis zichtbaar wordt.

 

Nu is ETTR zeker niet voor elke fotograaf een uitkomst (en het heeft ook z’n beperkingen), maar landschaps- en architectuur fotografen maken er veel gebruik van. Ondanks de steeds beter wordende mogelijkheden om ruis te onderdrukken en details uit hooglichten te halen met RAW editors vind ik dat ETTR nog steeds de basis is waarmee optimale digitale beeldkwaliteit uit een RAW bestand gehaald kan worden.

 

Histogram van een ETTR foto

 

Het histogram op de camera is een prima hulpmiddel om bij ETTR te controleren of de data zoveel mogelijk naar rechts is verplaatst, zonder dat er sprake is van overbelichting. Het probleem is echter dat het histogram geen accurate weergave biedt voor RAW bestanden. Het histogram dat de camera toont is namelijk altijd gebaseerd op een JPEG weergave (ongeacht of je in JPEG of RAW schiet). De JPEG parameters zoals kleurruimte, contrast, kleurverzadiging en witbalans zijn van invloed op de weergave van het histogram. In de praktijk betekent dit dat het histogram een vrij behoudende weergave is. Als de camera waarschuwt voor overbelichting via de clipping indicator, dan blijkt dat in een RAW editor er nog helemaal geen sprake is van overbelichting. Dat betekent dat je niet optimaal gebruik kunt maken van de mogelijkheden die ETTR biedt.

 

Het neutraal instellen van de contrast en kleurverzadiging parameters op de camera geeft al een accurater histogram, maar de grootste boosdoener is de witbalans. De witbalans is ervoor verantwoordelijk dat er soms 1 tot 1,5 stop verschil kan zitten in belichting tussen de weergave van het histogram op de camera en het histogram in een RAW editor. Er is een manier om de invloed van witbalans te elimineren waardoor de camera een accurater histogram gaat tonen voor RAW. Om dit voor elkaar te krijgen wordt gebruik gemaakt van de mogelijkheid die camera’s bieden om de witbalans in te stellen door het selecteren van een RAW bestand op de camera. Normaal gesproken wordt deze Custom Whitebalance optie gebruikt om een foto van een wit- of grijskaart te selecteren om een accurate witbalans in te stellen voor de lichtomstandigheden waarin je op dat moment werkt.

 

Om de invloed van witbalans op de weergave van het histogram uit te schakelen wordt gebruik gemaakt van een techniek die bekend staat als Unitary White Balance. De theorie achter UniWB is dat als je weet welke kleur de camera als neutraal grijs ziet, zonder dat daarbij witbalans wordt toegepast, dan zou je deze kleur kunnen gebruiken om de witbalans in te stellen via de Custom Whitebalance optie. In de praktijk blijkt deze kleur een magenta tint te zijn. De camera ziet magenta dus als neutraal grijs wanneer er geen witbalans wordt toegevoegd. Met dit uitgangspunt kan de invloed van witbalans uitgeschakeld worden zodat een accuraat histogram kan worden weergegeven. Meer uitgebreide achtergrondinformatie over UniWB kun je hier vinden, inclusief een aantal RAW bestanden met magenta-kaarten voor verschillende typen camera’s van Canon en Nikon. Ik wil me in deze blog graag verder beperken tot de praktijk.

 

De volgende foto is genomen met een meervoudige lichtmeting, een automatische witbalans en zonder belichtingscompensatie:

 

 

Het histogram bij deze foto toont overbelichting in de lucht. De clipping indicator knippert:

 

 

Na import in Lightroom blijkt echter dat er helemaal geen sprake is van overbelichting. Er is nog wat ruimte aan de rechterkant van het histogram:

 

 

De camera heeft dus onterecht gewaarschuwd voor overbelichting. In het veld heb ik geen RAW editor bij de hand en moet ik kunnen vertrouwen op het histogram van de camera. In de praktijk zou dat betekenen dat ik doormiddel van belichtingscompensatie de sluitertijd ga aanpassen. In dit voorbeeld heb ik de sluitertijd eerst 1/3 stop korter gemaakt en de foto opnieuw geschoten. Nog steeds waarschuwde het histogram op de camera voor overbelichting, maar nu voor een kleiner stukje van de lucht. Pas toen ik de sluitertijd 2/3 stop korter maakte toonde het histogram geen overbelichting meer.

 

Het gevolg is echter dat na import van dit RAW bestand in Lightroom er nog meer ruimte aan de rechterkant van het histogram ontstaat waardoor je steeds verder afdrijft van een optimale ETTR belichting:

 

 

Vervolgens heb ik een RAW bestand met magenta-kaart voor de Canon 5D MKII gedownload en op een memorycard gezet. Ik heb het bestand hernoemd zodat de bestandsnaam overeenkomt met conventie zoals Canon die hanteert (anders zal de camera het bestand niet tonen). Vervolgens heb ik de Custom Whitebalance ingesteld door het RAW bestand met de magenta-kaart te selecteren. Daarna heb ik op de camera de witbalans veranderd van Auto naar Custom en heb dezelfde foto nogmaals gemaakt bij dezelfde lichtomstandigheden:

 

 

Omdat de magenta-kaart is gebruikt voor het instellen van de witbalans krijgen alle beelden een psychedelisch groene tint. Lightroom toont voor dit RAW bestand de volgende witbalans eigenschappen:

 

 

Het belangrijkste is echter dat het histogram op de camera geen overbelichting toont:

 

 

Ik kan zelfs nog 1/3 stop naar Recht Belichten zonder dat er sprake is van overbelichting:

 

 

Ten opzichte van de foto die gemaakt is zonder UniWB heb ik hiermee dus al 1 stop gewonnen (2/3 stop korter belichten versus 1/3 stop langer belichten). Er is optimaal naar rechts belicht.  Het histogram in Lightroom ziet er nu nagenoeg hetzelfde uit als het histogram op de camera:

 

 

Met de UniWB techniek is het mogelijk om een accuraat histogram te tonen op de camera voor RAW beelden. Vooral voor fotografen die gebruik maken van ETTR is dit een uitkomst. Nadelen zijn er ook: de preview van de foto toont groene tinten. Voor mij is dit geen probleem aangezien ik de LCD preview niet gebruik om foto’s te beoordelen, maar ik kan me zo voorstellen dat het niet ideaal is als je een klant een indruk wilt geven van de zojuist gemaakte foto’s. Een tweede nadeel is dat je bij het importeren van de RAW bestanden in Lightroom eerst de witbalans moet corrigeren. Dat kan eenvoudig via een preset bij de import, maar het is wel iets om rekening mee te houden.